معرفی وبلاگ
حضرت آیت الله خامنه ای در نشست اندیشه های راهبردی ؛ نقش و سهم بانوان را در نظام اسلامی ممتاز و بی بدیل دانستند و خاطر نشان کردند : " نقش بانوان در دوران مبارزه پیروزی انقلاب اسلامی ، بعداز انقلاب بویژه دوره بسیار سخت دفاع مقدس و در عرصه های مختلف ، نقش مؤثر ، ممتاز و بی جایگزینی است که با هیچ معیاری قابل اندازه گیری نیست ." از نگاه رهبر انقلاب اسلامی ، اولین کسی که نقش و جایگاه ممتاز بانوان را درک کرد و زمینه ساز نقش افرینی برجسته زنان در عرصه های مختلف شد ، امام خمینی (ره) بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران بود.
صفحه ها
دسته
لينك سازمان زنان
لينك دوستان
سايت مراجع تقليد
آرشیو
آمار وبلاگ
تعداد بازدید : 889251
تعداد نوشته ها : 1937
تعداد نظرات : 211
Rss
طراح قالب
GraphistThem267

فيروزه چيست؟

 

فيروزه چيست؟

 

فيروزه (turquoise) ، فسفات آلومين آبدار مي باشد كه مقداري مس در تركيب خود دارد. فرمول شيميايي فيروزهبه صورت Cu Al۶ [ PO۴ ( OH)۲ ] ۴ , ۴(H۲O است. سنگ در برگيرنده آن تراكيت معادل دانه ريز ولكانيكي و نيمه عمق سينيت مي باشد كه از نظر تركيب شيميايي از انواع غني از كوارتز تا انواع غني از فلدسپاتوئيد تغيير مي يابد.

 

 

● خواص كاني شناسي :


اين كاني در سيستم تريكلينيك ( رده پيناكوئيدال) متبلور مي شود. شكل ظاهري آن به صورت توده اي كوچك ، گرد، كليوي شكل ، پوششي و قلوه اي شكل مي باشد. رخ مشخصي نداشته و اثر خاكه آن بر روي جسم سخت ، سفيد و گاهي سبز كمرنگ است . سختي آن در مقياس موس ۶تا ۵ و چگالي آن بين ۶/۲تا ۷/۲ gr/cm۳ متغيير است. جلاي آن مومي تا مات و سطح شكست آن به صورت صدفي بوده و داراي خاصيت شكنندگي است.

 

فيروزه چيست؟

 

● شكل هاي تراش :


از شكل هاي تراش فيروزه مي توان به انواع مختلفي از جمله كابوشن، مرواريدي يا تسبيحي و كامئو اشاره نمود.

 


● معدن فيروزه نيشابور:


اين معدن از قديمي ترين معادن فيروزه در جهان است كه در طول جغرافيايي ۵۸ درجه و ۲۳دقيقه شرقي و عرض ۳۶درجه و ۳۰ دقيقه شمالي در ۵۵ كيلومتري شمال غرب نيشابور واقع شده است.
انواع فيروزه هاي موجود در معدن را از نظر معدني به دو دسته خاكي و سنگي تقسيم مي كنند. فيروزه خاكي فاقد سنگ مادر بوده و به علت رنگ بهتر و عدم تغيير آن داراي مرغوبيت بالاتري است. از ديگر انواع فيروزه مي توان به فيروزه عجمي كه به صورت گرد و نسبتا درشت و داراي مقادير كمي سنگ است و يا فيروزه شجري كه از تجمع چند دانه فيروزه در كنار هم در يك قطعه سنگ بوجود مي آيد و يا چغاله كه داراي رنگ خيلي روشن و نيز توفال كه به رنگ سبز مي باشد اشاره كرد.

 

دوشنبه بیست و هفتم 6 1391 12:25

صنايع دستي ايران, صنايع دستي اصفهان, آموزش خاتم كاري

خاتم كاري ، هنري اصيل

 

خاتم كاري


صنايع دستي به عنوان گنجينه اي از تفكر، فرهنگ و تمدن قومي، تلطيف كننده فضاي بي روح و خشن زندگي صنعتي و ماشيني است و به همين دليل نبض تپنده سبد كالاهاي اقتصادي، فرهنگي - هنري خوانده مي شود. در اين رهگذر ايران از نظر تنوع رشته ها در مقام نخست و به لحاظ جايگاه عرضه محصولات در رتبه سوم جهاني قرار دارد.

 

صنايع دستي ايران، ثمره ذوق و هنر ايرانيان طي سده هاي متوالي است. تحولاتي كه در اوضاع اقتصادي، اجتماعي و صنعتي جامعه ما پديد آمده به بسياري از حرفه هاي مرتبط باصنايع دستي نقش حاشيه اي داده يا به طور كلي آنها را منسوخ كرده است.

 

اين فنون و هنرها با وجود آن كه در حاشيه توليدات كشور قرار گرفته اند، اما قابليت كسب درآمدهاي ارزي و ريالي بيشتر را پيدا خواهند كرد. مشروط بر آن كه مسوولان از بازاريابي، برگزاري دوره هاي آموزشي نظام مند و تهيه متون لازم براي ارتقاي كمي و كيفي توليدات صنايع دستي حمايت كافي به عمل آورند.

تدوين متون آموزشي يكي از ضروريات توسعه و بهبود وضعيت هنرهاي دستي در ايران است. متاسفانه درحال حاضر محتواي اكثر كتب و مقاله هايي كه در اين زمينه نوشته شده به ذكر تاريخ و توصيف هنرها بسنده كرده و متون آموزشي كمتر در ميان آنها به چشم مي خورد. واژه هاي رايج و تخصصي اين حوزه ها نيز فقط براي اهل فن آشناست و عموم مردم، حتي فرهنگ نويسان اطلاع زيادي در مورد آن ندارند.

 

همانگونه كه مي دانيم صنايع دستي به لحاظ ارزآوري از اقلام مهم صادراتي كشور است. از طرفي به گفته خانم نادرنژاد مدير روابط عمومي سازمان صنايع دستي ايران در حال حاضر 2/5 ميليون نفر به طور مستقيم در رشته هاي مختلف صنايع دستي مشغول به كارند و تخمين زده مي شود كه حدود 10 ميليون نفر نيز به طور غيرمستقيم در اين حوزه كار مي كنند. جا دارد با توجه به اين قشر عظيم با شناسايي و زير پوشش قرار دادن آنان و ايجاد مجتمع هاي صنايع دستي و بازاريابي و حمايت از صادرات توليدات در راه شكوفايي اقتصادي و در رشته هاي صنايع دستي گام برداريم.

 

خاتم يكي از هنرهاي زيبا و فاخر دنياست. هنر آراستن سطح اشياي چوبي به صورتي شبيه موزاييك با مثلث هاي كوچك دو پهلو برابر و سه پهلو برابر از جنس عاج، چوب هاي مختلف، استخوان و فلزات گوناگون.

 

هنر خاتم در طول پيدايش و تكامل خود سينه به سينه و از استاد به شاگرد و از پدر به پسر انتقال يافته و خواه ناخواه با تغييراتي به شكل امروزي درآمده است. در اين نقل و انتقال ها چه بسا رموز و اسرار كار كه از ميان رفته و چه افسانه ها كه جاي واقعيت را در اين فن گرفته است.

 

اوستا اكبر سالهاست كه با اين هنر زندگي كرده است. او كه از كودكي در كنار پدرش به آموختن هنر خاتم پرداخته در مورد اين هنر زيبا مي گويد: اين هنر دو مرحله دارد. 1- خاتم سازي كه شامل عملياتي از قبيل طراحي خاتم، تهيه مواد ومصالح و برش مصالح اوليه تركيب و ايجاد گل و در نهايت ساخت قامه (جسم مكعب مستطيلي شكل داراي ميانگين طول 40 سانتي متر و عرض 10 سانتي متر و قطر 3 سانتي متر از چوب يا خاتم) و برش آن و تهيه لايه خاتم است.

 

2- خاتم كاري كه شامل طراحي زيرسازي، طراحي چسباندن لايه هاي خاتم بر روي زيركار، پرداخت و جلاكاري اشياي خاتم كاري است.

او مي گويد: زمان آغاز اين هنر، آشكار نيست و آنچه درباره آن گفته مي شود بيشتر با افسانه همراه است. ولي به نقل يكي از برجستگان خاتم سازي اين هنر به شيوه امروزي قبل از صفويه و در عهد استيلاي ايلخان مغول بر ايران و به دنبال پيدايش رابطه مستقيم بين ايران و چين; به ايران راه يافته است. برخي ديگر از محققان نيز معتقدند كه خاتم كاري در دوره ديلمان در ايران و در شهر شيراز پايه گذاري شد و در عصر صفويه به اوج شكوفايي رسيد، زيرا از طرفي حمايت حكومت از هنرمندان و از ديگر سو ايجاد روابط بازرگاني با كشورهاي دور و نزديك به گسترش هنر خاتم كمك كرد.

 

اوستا اكبر مي گويد: در ايران پيش از ظهور اسلام گونه اي خاتم سازي رواج داشته و شيوه كار آن چنين بوده كه از چوب يكرنگ مكعب هايي به اضلاع چهار ميلي متر مي بريدند و با طرح هاي گوناگون روي صفحه اي نصب و ميخكوب مي كردند و اين شيوه تا چند قرن پس از اسلام هم متداول بوده است.

 

او ادامه مي دهد: در حال حاضر منبري خاتم كاري شده با اين روش در مسجد جامع عقيق شيراز وجود دارد كه بيش از هزار سال از زمان ساخت آن مي گذرد.

خاتم ابتدا از كنار هم قرار گرفتن مثلث هاي بزرگ شكل مي گرفت و رنگ چوب هاي مصرفي بيشتر سياه يا سفيد بود ولي به تدريج ذوق و سليقه ايراني ظرافت كنوني را جانشين زمختي پيشين نمود و تنوعي در رنگ هاي آن به وجود آورد و رنگ هاي قرمز، سبز، آبي و زرد را به آن افزود و به جاي روي و قلع كه قبلا به كار برده مي شد و هيچ جلوه و جلايي نداشت، از فلز برنج بهره گرفت.

 

اين استاد خاتم كاري تغييرات خاتم را اينگونه توصيف مي كند: از نظر هندسي نيز در خاتم تغييراتي ايجاد گرديد و اشكال سه ضلعي، پنج ضلعي، هشت ضلعي، ده ضلعي و دوازده ضلعي به كار گرفته شد كه با قرار دادن آنها كنار يكديگر نقش بندي ايجاد مي شود.

 

در مورد روش ساخت خاتم هم از او سوال مي كنم و اوستا اكبر مي گويد: در خاتم كاري چوب، استخوان يا فلز را به صورت منشورهاي مثلث القاعده برش داده و آنها را به گونه اي كنار هم قرار مي دهند كه برش عرضي اين مثلث هاي واحد، داراي اشكال هندسي منظم باشد سپس با سريش برش هاي نازك را با نظم و ترتيب خاصي روي ورقه نازك چوبي مي چسبانند و پس از خشك شدن ورقه ها را روي اشياي مورد نياز جهت تزئين نصب مي كنند.

اين استاد خاتم كاري در مورد مواد و مصالح مورد نياز در اين هنر مي گويد: انواع چوب از مهمترين مصالح خاتم سازي است كه شامل چوب هاي عناب، نارنج، افرا، گردو، كيكم، تبريزي، شمشاد، آبنوس، فوفل و بتم است. انواع استخوان نيز به علت استحكام و رنگ سفيد آنها در ساخت خاتم به كار مي روند كه عبارتند از استخوان هاي شتر، اسب، گاو، همچنين عاج طبيعي فيل و عاج مصنوعي نيز در خاتم كاربرد زيادي دارد. براي استقامت خاتم ساخته شده و مراقبت از آن، از فلزات رنگي در خاتم سازي استفاده مي شود نقره و آلومينيوم براي رنگ سفيد و برنج براي رنگ زرد مورد استفاده قرار مي گيرد.

 

او معتقد است: در انتخاب مصالح بايد نهايت توجه مبذول گردد تا بهترين نتيجه عايد شود. مثلا براي تهيه چوب مورد نياز بايد دقت شود كه داراي رنگ و بافت مناسبي بوده و گره و ترك نداشته باشد. فلزات نيز بايد آلياژ مناسبي داشته باشند.

 

به همين جهت برنج كه آلياژ خوبي به شمار مي رود بيشترين كاربرد را در هنر خاتم سازي دارد و در تهيه استخوان نيز بايد به مواردي مانند سلامت حيوان ذبح شده، تازگي استخوان و سفيدي رنگ آن توجه كرد. البته استخوان طي مراحل خاصي از قبيل چربي گيري، خواباندن در آب آهك آماده كار مي شود. او ابزارهاي كارش را نيز معرفي مي كند و مي گويد: گيره فلزي، تيز سوهان، چكش، گاز انبر، اره سيم ساب دار، مثلث ساب، مغار، متر فلزي، خط كش ثابت و خط كش تيردار، گونيا و پرگار ابزار لازم براي ايجاد اين هنر بديع هستند.

 

آثار خاتم سازي در دوره هاي مختلف

نشنيده بودم اما اوستا اكبر گفت كه عهد صفويه درخشان ترين دوره خاتم سازي در ايران است. صندوق مرقد امامزاده سيد علا»الدين حسين فرزند امام موسي بن جعفر(ع) در شيراز و در جفت خاتم آن بقعه كه قدمت آنها 400 تا 450 سال است. قاب آينه خاتم كه در تاريخ 1124 ه. ق در كرمان ساخته شده و جزو مجموعه خصوصي مرحوم محمدحسين صنيع خاتم است. بخش هايي از صندوق آرامگاه شيخ صفي الدين در اردبيل، صندوق آرامگاه شاه اسماعيل صفوي در كرمان، صندوق مرقد حضرت موسي بن جعفر(ع) و حضرت امام جواد(ع) در سامرا و نيز صندوق خاتم ضريح نرگس خاتون مادر گرامي حضرت حجت الله (عج) در سامره كه در زمان شاه سلطان حسين صفوي به كمك استاد جعفر ساخته شده است از شاهكارهاي خاتم آن دوران است.

 

 

 

صنايع دستي ايران, صنايع دستي اصفهان, آموزش خاتم كاري

 

خاتم كاري

او مي گويد: در دوره زنديه و به خصوص در زمان سلطنت كريم خان در اثر تشويق هنرمندان تحولاتي در هنرهاي تزييني ايران پديد آمد و از آثار مربوط به اين دوره مي توان از صندوق مرقد حضرت علي بن ابيطالب(ع) در نجف اشرف، صندوق خاتم مرقد حضرت سيد الشهدا (ع) و حضرت ابوالفضل(ع) در كربلا، صندوق مقبره حضرت زينب(س) و حضرت رقيه (س) در سوريه نام برد.

 

اوستا اكبر مي گويد: در دوران قاجاريه هنر خاتم رو به افول گذاشت اما در همين زمان نيز هنرمندان از خود آثاري به جا نهادند كه از آن جمله در ورودي خزانه و حرم حضرت عبد العظيم (ع) و در ورودي موزه ايران باستان است.

در دوره پهلوي كارگاه خاتم سازي در مدرسه هنرهاي زيبا تشكيل و در سال 1311 هجري شمسي محمدحسين صنيع خاتم (امين الصنايع) براي رياست اين كارگاه از شيراز به تهران دعوت شد. در سال 1313 ساخت اتاق خاتم كاخ مرمر توسط هفت تن از اساتيد بنام و با همكاري شصت نفر از خاتم سازان شيراز، اصفهان و تهران آغاز شد و چهارسال طول كشيد. ساخت صندوق هاي حضرت مسلم بن عقيل(ع)، حضرت عبد العظيم (ع)، حضرت شاهچراغ(ع)، امامزاده سيد ميرمحمد(ع) و نيز تالار خاتم مجلس شوراي ملي سابق كه ساخت آن با تلاش خستگي ناپذير بيش از 60 تن از اساتيد و هنرمندان ورزيده در مدت 6 سال به پايان رسيد.

 

او گفت: در دوران انقلاب اسلا مي و وقوع جنگ تحميلي و محاصره اقتصادي و كاهش مسافرت، بازديدكنندگان خارجي از ايران ركود در توسعه و پيشرفت و نوآوري اين هنر اصيل را موجب شد و خوشبختانه پس از بهبودي اوضاع و افزايش بازديدكنندگان خارجي از موزه ها و نمايشگاه هاي تخصصي كشورمان بار ديگر اين هنر رونق گرفته است.

 

خاتم تركيبي است از چند ضلعي‌هاي منظم با تعداد اضلاع متفاوت كه با استفاده از مواد اوليه گوناگون در رنگ‌هاي مختلف تشكيل مي‌شود. پنج ،شش ف هشت يا ده ضلعي است.

خاتم از هنرهاي دستي دقيق و پركار است كه توليد و ساخت آن احتياج به دقت و حوصله زياد دارد .چند ضلعي‌هايي كه درخاتم‌سازي به كـــار مي‌آيد

در لغت‌نامه دهخدا خاتم‌ساز چنين معني شده است: «آنكه پاره‌هاي استخوان را در چوب با نقش و نگار بنشاند. خاتم‌سازي عمل خاتم‌ساز را گويند.»

 

در دايره المعارف فارسي درباره خاتم‌كاري و خاتم‌سازي آمده است:«هنر آراستن سطح اشياء به صورتي شبيه موزائيك ،با مثلث‌هاي كوچك. طرح‌هاي گوناگون خاتم همواره به صورت اشكال منظم هندسي بوده است .اين اشكال هندسي را با قراردادن مثلث‌هاي كوچك در كنار هم نقش‌بندي مي‌كنند.مثلث‌ها را از انواع چوب ،فلز و استخوان مي‌سازند. هرچه مثلث‌ها ريزتر وظريفتر باشند، خاتم مرغوب‌تر است .در يك طرح خاتم ،براي ساختن كوچك‌ترين واحد هندسي، حداقل سه مثلث و براي بزرگ‌ترين آن ،حداكثر چهارصد مثلث به كار مي‌‌رود.»

 

قديمي‌ترين آثار هنري خاتم‌كاري شده باقي مانده :

1. صندوق مرقد موسي بن جعفر و امام جواد در كاظمين مربوطه به دوران شاه اسماعيل صفوي در سال ۹۰۶هجري قمري ساخته شده توسط استاد محمد جمعه.

 

2. صندوق مرقد امام حسن عسكري در سامره و صندوق مرقد امام علي النقي مربوطه به همان دوره واستاد.

 

3. صندوق خاتم ضريح نرگس خاتون مادر مهدي موعود كه درهمان دوره ساخته و نصب شده.

 

4. اثر بسيار زيبا و نفيس درب ورودي مدرسه چهارباغ اصفهان چندين بار توسط استادان اين هنر ترميم و مرمت شده است.

 

5. درب خاتم امام‌زاده شاه رضا در قمشه (شهرضا) مربوطه به زمان سلطنت شاه طهماسب صفوي .

 

6. صندوق خاتم مرقد علي ساخته شده درزمان كريم خان زند و نصب آن درزمان لطفعلي خان زند

 

7. صندوق خاتم مرقد سيد الشهداء و ابوالفضل در كربلا

 

8. صندوق مقبره زينب در شام

 

مواد و مصالح خاتم سازي

چوب:

چوب فوفل، آبنوس، عناب، شاه چوب، آزاد، بقم، نارنج و چوب شمشاد.

 

فلز:

مفتول هاي طلايي يا نقره اي، مس، برنج، آلومينيوم.

 

استخوان:

استخوان ساق پا و دست شتر يا اسب، عاج فيل، استخوان مصنوعي

 

رنگ سبز:

اين رنگ از تركيب نشادر، براده مس و سركه تهيه مي شود. استخوان هاي بريده شده را در ظرف حاوي محلول رنگي مي ريزند و مدت شش ماه در معرض نور خورشيد قرار مي دهند. امروزه از آنجائيكه تهيه استخوان شتر مشكل است، از چوب نارنج به جاي استخوان شتر استفاده مي كنند و براي رنگ كردن آن، از رنگ سبز مخصوص رنگرزي پشم استفاده مي كنند.

 

وسايل و ابزار خاتم سازي

عبارتند از: رنده، تنگ، اره، سوهان، پرگار، گونيا، چكش، گازانبر، مغار، پرس.

روغنكاري خاتم:

اصولا سطح يك خاتم به دو علت روغن زده مي شود : براق شدن خاتم و حفاظت آن در مقابل رطوبت، گرما و سرما. در گذشته براي اين كار روغن جلا يا سندلوس ( شيره درخت كاج ) به كار مي رفت. بعد ها از روغن هاويلوكس استفاده شد و امروزه از پلي استر استفاده مي كنند.

خاتم از نظر گل تنوع زيادي دارد، از ميان آنها مي توان به: خاتم پره وارو، پره اي، ابري، نه گلي لايه دار، شش و لوز، بته جقه اي، خياباني، طاقي، قمي، جناقي و خاتم دورنگ اشاره كرد. از انواع حاشيه نيز مي توان حاشيه شش گلي، جويي، بازوبندي، طوره دار، شمسه دار و حاشيه تخمه دار را نام برد.

 

مراحل توليد خاتم :

ابتدا انواع چوبها واستخوان‌هارا دررنگ‌هاي مختلف تهيه كرده و با ابزار مخصوص خود به طول ۳۰ سانتيمتروقطر ۱تا ۵/۲ميلي‌متر مي‌برند وازآنها مثلث‌هايي تهيه مي‌شود كه پس از سوهان‌كاري تمام اضلاع آن به حالت دلخواه و مطابق با طرح درآمده و براي تكميل طرح نياز به مفتول‌هاي سيمي به صورت مثلث بوده كه براي آماده‌سازي آنها نيز مراحل مختلفي طي مي‌شود سپس براي درست كردن خاتم ابتدا طرح اشكالي كه مورد نظر است را به وسيله استادكار كشيده واين مثلث‌ها ي چوبي ،استخواني و فلزي با دستان بامهارت و استادانه هنرمند در كنار هم به وسيله سريشم قرار داده و چسبانده مي‌شوند و به وسيله نخ محكم مي‌گردند كه از اين كار اصطلاحاً «پره» درست مي‌شود ،بعد از چند ساعت نخ‌ها باز شده واضلاع طرح سوهان‌كاري شده و چهار عدد از پره‌هاي ساخته شده را در كنار هم قرار مي‌دهند و مجدداً با چسب به هم چسبانده مي‌شوند كه حاصل آن «توگلو» به دست مي‌آيد. مرحلهٔ بعدي كه به «گل پيچي» مشهور است، به وسيله سيم مفتولي گردي كه آن را به صورت شش ضلعي منظم آماده مي‌شود وبه آن «شمسه» مي‌گويند در اطراف هر ضلع شش سيم به وسيله سريشم چسبانده مي‌شود و با نخ محكم مي‌شود و حاصل آن طرح ستاره‌اي است ،اين طرح‌ها آنقدر تكرار مي‌شوند تا بر اساس طرح مورد نياز در آمده و سپس در زير فشار و پرس قرار گرفته و با چند مرحله برش‌كاري و چسبانده لايه‌هاي بسيار نازك چوب دراطراف آن طرح اوليه يك خاتم به وجود مي‌‌آيد كه تمامي اين مراحل از ابتدا تا بدين جا بيش از ۴۰۰ مرحله كاري را شامل مي‌شود.

 

خاتم‌ها بر اساس طرح ،رنگ ،شكل و ابعاد محل مورد استفاده بر روي سطح كار به‌وسيله چسب مخصوص چسبانده شده و با ايجــاد طرح‌هاي گوناگون و قرينه‌سازي تمامي سطح طرح به وسيله خاتم مزين مي‌گردد كه پس از برخي ترميم‌ها ،سوهان، سمباده و بتونه‌كاري و نهايتاً ساييدن و صاف‌كردن سطح خاتم ،كار براي روغن‌كاري وجلابخشي به وسيله مواد مخصوص مانند سيلر و كيلرو پوليستر آماده مي‌شود.

مرغوبيت يك خاتم خوب به ريز نقشي ومنظم بودن طرح بستگي دارد كه همهٔ اينها در مهارت استادكار در تهيهٔ مواد اوليه و نحوه كاربرد آن و حوصله و دقت بسيار زياد خلاصه مي‌شود.

 

خصوصيات يك خاتم و محصول مرغوب هنري :

1. صاف بودن سطح كار و خالي نبودن هيچ جاي خاتم .

2. يكنواخت بودن رنگ و مصالح به كار رفته در ساخت خاتم

3. عدم تغيير در رنگ و شكل

4. ترميم‌كاري‌ها و بتونه‌كاري‌ها در سطح كار مشخص نباشند .

5. قرينه بودن تمامي گل‌ها و اشكال درسطح كار و زوايا و اضلاع

6. دقيق و مهندسي بودن اساس و ساختمان طرح كه تمامي ابعاد با هم همسان، قرينه و يك اندازه باشند كه البته اگر شاسي طرح دقيق نباشد بهترين خاتم نيز بر روي آن نما و جلوه‌اي ندارد و كل طرح را از بين مي‌برد به همين جهت است كه يك هنرمند خاتم‌ساز بايد يك نجار چيره دست هم باشد.

7. رنگ‌كاري و روكش دادن محصول بايستي ماهرانه و بدون خدشه و هر عيبي باشد .

8. نقش‌ها ومثلث‌ها هر چه ريزتر باشند كيفيت و ارزش كار بيشتر است.

مهم‌ترين مراكز خاتم‌سازي درايران شيراز، اصفهان و تهران هستند كه البته اكثر خاتم‌سازان در تهران اصفهاني ياشيرازي هستند.

تذكر مهم كليه محصولات خاتم‌كاري شده بايستي دور از حرارت، رطوبت و نور مستقيم خورشيد نگهداري و از تميز كردن آنها با پارچهٔ مرطوب واز به كار بردن هر گونه جلاسنج بر روي سطوح خاتم اجتناب نمائيد.

 

مخترع خاتم :

درباره مخترع و مبتكر خاتم بين خاتم‌سازان و هنرمندان روايات گوناگوني وجود دارد ولي آنچه قابل ذكر است آن است كه به درستي معلوم نيست اولين بار خاتم‌سازي را چه كسي ابداع كرده است.در دايرةالمعارف فارسي آمده است: «زمان آغاز اين هنر دانسته نيست ،و آنچه درباره آن گفته مي‌شود با افسانه همراه است. برخي از استادان خاتم‌ساز هنوز بر اين عقيده‌اند كه هنر خاتم‌سازي معجزه ابراهيم پيغمبر است»

صنعتگران مصري اين روش را مانند بسياري از هنرها و پيشه‌هاي ديگر از قبطي‌ها اقتباس كرده‌اند، چندين قطعه و لوحه كه روي آنها با چوب و استخوان موزائيك‌كاري شده است در عين الصره نزديك قاهره دراوايل دوره اسلام به دست آمده و اغلب آنها درموزه صنايع اسلامي قاهره ويا موزه برلين وجود دارد كه يكي ازعالي‌ترين نمونه‌هاي اين صنعت درموزه متروپوليتن است.

 

 

صنايع دستي ايران, صنايع دستي اصفهان, آموزش خاتم كاري

خاتم كاري

ازديگر آثار ونمونه‌هاي تاريخي دراين هنر :

1. منبر خاتم كاري در مسجد جامع عتيق شيراز داراي قدمت بيش از هزارسال.

 

2. سقف ايوان اصلي مسجد جامع عتيق شيراز مريوطه به سده هشتم هجري (سده چهاردهم ميلادي)

 

3. درهاي خاتم قصر رويايي تيمور گرگاني به نام دلگشا در سمرقند و درهاي آرامگاه وي در سال۸۰۷ هجري(۱۴۰۵ميلادي)

 

4. درهاي چوب گردو و روكش استخوان وديگر چوبها ساخته شده توسط هنرمندي بنام حبيب الله درسال ۹۹۹هجري(۱۵۹۱ميلادي) كه درموزه برلين نگهداري مي‌شود .

 

5. درهاي مزين به اشكال هندسي گل و بته ،از شهر بخارا كه درموزه ويكتوريا آلربت موجود است

 

6. منبر چوبي مسجد لبنان اصفهان بااشكال هندسي و اجزاي نقره‌هاي مربوطه به سال ۱۱۱۴هجري(۱۷۰۲ميلادي)

اوج شكوفايي و تكامل اين هنر در دوران صفويه بود، دراين دوران از گوشه و كنار ايران هنرمندان به اصفهان ،پايتخت آن زمان آمدند و هنرهاي فراموش‌شده اين كشور ازنو پايه گذاري شد و هنرمندان ضمن فعاليت در رشته‌هاي خاتم‌كاري ، منبت كاري ، كاشي كاري و گره چيني ،به ترميم و ساختن ساختمان‌ها و آثار گذشته و بارگاه‌هاواماكن مقدس تشويق و ترغيب شدند. بعدها در زمان قاجاريه به علت عدم توجه به هنرها اين هنر نيز همانند ساير هنرها از درجه اعتبار و اهميت افتاد و استادان وهنرمندان اين رشته دراين دوران در بدترين وسختترين شرايط زندگي مي‌كردند.

درسال ۱۳۰۷ اوايل دوران پهلوي مدرسه صنايع مستظرفه به كوشش استاد محمد غفاري (كمال الملك )تأسيس و اين هنرستان رونق و توسعه‌اي به هنرهاي دستي كشور بخشيد و پس ازآن كارگاه‌هاي خاتم‌سازي و چند كارگاه ديگر در وزارت فرهنگ و هنر سابق تشكيل شد .

آثار بجا مانده جمعي از هنرمندان اصفهان ،تهران وشيراز ،اتاق هفت در هفت متري خاتم‌كاري شده به تمامي وسايل موجود در آن ،در كاخ مرمر به مدت چهار سال .

تالار خاتم مجلس شوراي ملي با ۴۰۰ متر مربع خاتم‌كاري.

هنر خاتم‌سازي بعد از انقلاب اسلامي در كارگاه خاتم‌سازي وزارت فرهنگ و هنر سابق تحت نام جديدي با وابستگي به وزارت فرهگ و آموزش عالي ادامه يافت و از آن زمان تاكنون سمت وسوي طرح‌ها تغيير يافته و با حذف طرح‌هاي خارجي توجه بيشتري به سنت‌گرايي معطوف يافته وازآن به بعد خط و نوشته وارد خاتم شد.

 

خاتم كاري در ادبيات

دراشعار شاعران قبل از سده نهم هرجا نامي از خاتم برده شده به معني و مفهوم انگشتري بوده و تنها يك بيت از اشعار مفيد بلخي شاعر قرن يازده به معناي هنر خاتم سازي آمده است:

صد نقش بر استخوانم افكند زداغ گويا كه لب لعل تو خاتم بند است

 

خاتم كاري در اصفهان

سابقه خاتم در اصفهان به دوره سلجوقيان مي رسد كه آثاري باقي مانده است. از جمله درب شبستان مسجد جامع اصفهان و آثاري هم در جاهاي ديگر مانند مسجد مصري در جهانباره بوده است.

هنرخاتم كاري درزمان صفويه به اوج خود مي رسد كه آثاري هم از زمان صفويه باقي مانده مثل درب مدرسة سلطاني چهارباغ كه در بازار هنر قرار داردو اين يكي از آثار مهم زمان صفويه است و ديگر مقبرة شيخ صفي الدين در اردبيل كه استاداني از اصفهان در آن كار كرده اند و زمان قاجار روبه تحليل رفته ولي باز هم آثاري از آن به جاي مانده مانند درب مسجد سيد اصفهان. و در زمان پهلوي اول استاداني از شيراز و اصفهان در سالن خاتم كاخ مرمر تمامي در و ديوار آن را خاتم كرده اند و كلية اشياء اين اتاق مانند ميز تحرير و جا لباسي و... كه تمامي آنها با طراحي منظمي و زيبايي از استاد حسين كاشي تراش اصفهاني طراحي شده است و چند گروه ديگر در كاخ مرمر مشغول به كار بوده اند از جمله استاد حاج خليل گلريز خاتمي، آقاي علي موسوي خاتمي، آقاي حميد تركان، آقاي حكيم الهي آقاي احمد مظنون، استاد فضل الله خياميان، آقاي حسين شفقت و استاداني ديگر. و در زمان پهلوي دوم در هنرستان هنرهاي زيباي اصفهان اين هنر ظريف به اوج زيبايي خود رسيد و استاداني مانند آقاي علي نعمت كه سرآمد همه استادان بود با طراحي آقاي عيسي بهادري خاتم را به حركت در آورده و از آن شكل هندسي منظم به طرحهاييمانند گل و مرغ و حيوانات كه در خاتم كاري بسيار مشكل بوده در آوردند و آثاري بسيار نفيس ساخته و به ملكه انگليس و رئيس جمهور آمريكا آيزنهاور هديه داده اند و ديگر آثاري از استاداني بزرگ به صورت صندوق روي مقبره هاي ائمه اطهار از جمله در نجف اشرف، كربلا، كاظمين، سامراء و مشهد مقدس ساخته شده كه روح و روانشان شاد باد و سالن مجلس شوراي ملي سابق كه از خاتم تزئين شده بود.

 

 

جدا كننده متن, جدا كننده متن جديد, جدا كننده متن زيبا, انواع جدا كننده متن, عكس جدا كننده متن

چهارشنبه پانزدهم 6 1391 12:38
X